برمبناى قاعده « اهم و مهم » در برخوردِ دو واجب و يا دو حرامِ ناهماهنگ كه يكى واجب‌تر و يا حرام‌تر است ، واجب‌تر مقدم و آن‌كه حُرمتش كمتر است جايگزين حرام‌تر است ، كه در نماز خوف براى حفظ جان و جانان از كيفيّت نماز كاسته مىشود ، بالاخره در خوفِ مربوط به كيفيت نماز ، از شرائطى همچون ايستادن و مانندش كاسته مىگردد ، امّا در سفرهاى عادى هيچ‌گونه ترسى كه موجب كمبودى از نماز گردد وجود ندارد زيرا : اصولًا كارى واجب‌تر از نماز - ميان فروع دينى - در كار نيست ، و هيچ واجبى در اتمامِ نماز ترك نمىشود ، پس چرا بايد آن‌را قصر خواند ، خصوصاً آن‌كه اگر تمام بخواند مورد تهديد هم قرار گيرد ! و ما در تمامى احكام اسلام هرگز مواردى را سراغ نداريم كه كارى واجب‌تر براى مراعات كارى واجب ترك شود ، تا چه رسد به نماز كه بدون هيچ‌گونه مزاحمى نه برتر يا برابر - حتى از كيفيتش - تا چه رسد به ركعاتش - كاسته شود ! « 1 » مسأله‌ى 17 - پايان وقت نماز عصر غروب قرص خورشيد است و نه مغرب ، كه آيه‌ى آن « قَبْلَ طُلُوع‌ِالشَّمْسِ وَ قَبْلَ غُرُوبِها » « 2 » است ، و نه « قَبْل‌َمَغْرَبِها » بر خلاف روزه كه تا هنگام مغرب است زيرا « ثُمَّ اْتِمُّواالصِّيامُ إلَى اللَّيْلِ » « 3 » كه آغازش مغرب است ، و نه « إلى الغروب » كه نماز عشاء پس از نيمه شب قضا است ، و پايان وقت نماز عشاء نيمه‌ى حقيقى شب است زيرا « الى غَسَقِ اللَّيْلِ » « 4 » يعنى نيمه‌ى حقيقى شب ، كه آغازش مغرب و پايانش هنگام صبح در تاريكى مانند تاريكى آغاز مغرب است و « وَ زُلَفاً من‌الليل » ( 11 / 114 ) هم آغاز نمازهاى واجب شبانه را به‌هنگام شب

--> ( 1 ) - در كتاب « مسافران » به‌گونه‌اى مفصل درباره‌ى نماز و روزه‌ى مسافر بحث شده است . ( 2 ) - سوره‌ى طه ، آيه‌ى 130 . ( 3 ) - سوره‌ى بقره ، آيه‌ى 187 ( 4 ) - سوره‌ى بنى اسرائيل ، آيه‌ى 78